Çat? endüstrisinde tek kat çat? membranlar? h?zl? bir yükseli? göstermi?tir. Bu yükseli?in sebeplerinden baz?lar? ?unlard?r: Dü?ük maliyetli montaj, uzun süreli hava ?artlar?na dayan?m, ve yap?y? suya kar?? garantili koruma.
25-30 y?l önce tek kat çat? membranlar?n?n pazar pay? belirsizdi. Bugün ise tek kat çat? membranlar? çat? endüstrisinin en çok kullan?lan segmentleridir.
Bitümlü membranlar?n tek kat membran sistemiyle de?i?tirilmesi pazarda devrim yaratt?. Birçok üretici tüm güçleriyle tek kat membran pazar?na at?ld?lar; y?ll?k sat??lar?n? ve karlar?n? artt?rmay? denediler. PVC ve di?er tek kat membranlar?n h?zl? yükseli?ini hangi faktörler izleyebilirdi? Neden PVC membranlar mimarlar?n, bina sahiplerinin ve çat? müteahhitlerinin bildi?i sektörel bir terim oldu?
Cevap tek kat membranlar?n sa?lad??? birçok avantajdad?r: Montaj maliyeti bitümlü membran maliyeti ile kar??la?t?r?labilir ve hatta daha dü?üktür. Garantilerle desteklenen uzun süreli hava ?artlar?na dayan?m ve binan?n hareketleriyle uyumlu bir çat? malzemesi olmas?n?n yan? s?ra, bitümlü membran kullan?lmas? ile olu?an çe?itli problemler de tek kat membralar?n ba?ar?s? için esas sebeplerdir.
Tek kat membranlar üreticiler taraf?ndan daha da geli?tirildi, formüle edildi, birle?tirildi; çe?itli boy ve ebatlarda üretildi. Genellikle Avrupa’da ise 1.20, 1.50, 1.80 ve 2.00 mm, ABD’de 1.14 ve 1.52 mm, olarak piyasaya sunuldular.
Tek kat membranlardan özellikleri nedeniyle en çok öne ç?kan PVC membranlar bir yap?da ortaya ç?kan yap?sal ve termik gerilmelere adapte olabilecek kadar esnek ve çe?itli uygulamalarda kullan?labilecek kadar çok yönlüdürler.
Tek katl? membranlar, tüm bu üstün özelliklerine ra?men her çat? problemine cevap veremezler. Her çat?n?n ayr? bir karakteri vard?r. Tek kat membranlar birçok çat? problemine çözüm olmas?na ra?men, bitümlü membran endüstri de kendi pazar pay?n? almaya devam edecektir.
Tarihsel Perspektif
PVC ve di?er tek kat membranlar?n popülaritesi sadece üstün performanslar? sayesinde de?ildir. Di?er teknolojik ve ekonomik faktörler de tek kat membranlar?n ortaya ç?k???nda etkendirler.
Tek kat membranlar 1970’ lerde çe?itli sebeplerden dolay? h?zl? bir geli?im gösteren bir çat? eleman? alternatifi olmu?tur. Her ne kadar ekonomik sebepler esas neden olsa da, üretim teknolojisi ve daha önce bitümlü membranlarda olu?an problemler-ayr?lma ve çatlama gibi- de pazarda kabul görmelerinde etkili oldu.
1973 y?l?ndaki Arap petrol ambargosu s?ras?nda, bitümlü membranlar?n temel malzemesi olan petrolün fiyat?n?n ciddi biçimde artmas? ile rafineriler yan ürün olarak kalorifer yak?t?, gazolin, etilen ve proplen gibi yüksek kazançl? maddelere yönelmi?lerdir. Ham petrolün ar?t?lmas?yla ortaya ç?kan yan ürünlerden biri de asfaltt?r. Asfalt?n temini azald??? gibi, fiyatlar? da artt?. Sonuç olarak bitümlü ürünlerin fiyatlar?n?n artarak daha da pahal? hale gelmesi ile, üretimi bitümlüler kadar petrole ba?l? olmayan tek kat çat? membranlar?n?n kullan?m? artmaya ba?lam?? ve tek kat membranlar ekonomik olarak daha uygun hale gelmi?tir.
Asfalt fiyat? yükselen tek petrol yan ürünü de?ildi. Bina sahipleri de ?s?tma ve so?utma maliyetlerini daha fazla dü?ünür oldular. Çat? endüstrisini etkileyen di?er faktörler de: dü?ük fiyatl?, yüksek R-de?erli* izolasyon malzemelerine duyulan ihtiyaçt?. Polisterin (expanded ya da extruded polystyrene) bu kriterlere uymas?na ra?men bitüm ile uyumlu de?ildir.
??çilik fiyatlar?n?n da artmas?, malzeme giderlerinin ve i?çilik maliyetinin azalt?lmas? ihtiyac? bitümlü malzeme üreticilerini 2 kat uygulanan sistemin hafifletilmesi ile ilgili denemeler yapmaya sevketmi?tir. Buna ra?men iki kat uygulanan sistemin dü?ük performans? sonuç al?nmas?n? engellemi?tir.
Bitümlü ürünlerin fiyatlar? artt?kça, tek kat membranlar?n fiyatlar? dü?erek, pazarda daha rekabetçi hale geldi. 1980’lerin sonu, 1990’lerin ba??nda bitümlü ürünlerin fiyat? tek kat membranlar?n fiyat? hemen hemen e?itlendi. Bu andan itibaren tek kat membranlar be? y?l boyunca sat?? rekorlar? k?rm??t?r. Mimarlar, çat? müteahhitleri ve bina sahipleri tek kat membranlara daha fazla dikkat etmeye ba?lad?lar.
Garanti
Endüstride, ilk defa “on y?l” boyunca su s?zd?rmazl?k garantisi veren tek kat membran üreticilerdir. Tek kat membran üreticileri garanti program?n?n gereklilikleri olan müteahhitlere lisans verme, e?itim, i? denetlemeler, ve teknik dan??manl?k gibi hizmetleri de k?sa sürede geli?tirdiler. Bugün müteahhit lisans program? ve çat? denetlemeleri sayesinde, üreticiler bütün sistemin su geçirmezli?ini temin ediyor ve garanti veriyorlar.
?zolasyon nedeniyle aç?lan tazminat dava maliyetleri bile tek ba??na, bina sahipleri ve mimarlar?n üretici firma garantili bir çat? sistemini seçmesi için yeterli bir sebeptir. Genelde çat? maliyeti, tüm bina maliyetinin %5’ inden az olmas?na ra?men davalarda %30’dan %50’lere varan oranlarda hesaplanabilir.
Tek kat membran çat? sistemleri güvenilirdir, buna ra?men e?er bir sorun ortaya ç?karsa genellikle montajda i?çilik hatas?ndan kaynaklanmaktad?r. Bunun için, üreticiler mal sahibini ve kendilerini ortaya ç?kabilecek sorunlara kar?? korumak için dikkatli çat? denetlemeleri yapmakta ve sürekli usta e?itim programlar? düzenlemektedirler.
Ürünler
Kendine has avantajlar? ve dezavantajlar? olan çok say?da tek kat uygulanan su yal?t?m membran? vard?r. Kimyasal yap?lar? çok farkl? olmalar?na ra?men 3 ana grupta s?n?fland?r?labilirler: Elastomerler, termoplastikler, ve modifiye bitümlüler.
Elastomerler
?yile?tirilmi? termosetler olarak bilinseler de, elastomerler isimlerini, ço?unlukla iyile?tirme veya vülkanizasyon diye adland?r?lan, üretim s?ras?ndaki kimyasal süreçten al?rlar. Molekül zincirleri kal?c? zincir olu?turmak için çarpraz ba? yaparlar veya vülkanize olurlar. Bunlar yeniden biçimlendirilemezler, kal?planamazlar ve ?s? ile kaynaklanamazlar. Bu malzemeler sadece özel kaynak solüsyonlar? yada volkanizasyon tekni?i (yüksek bas?nc ve yüksek ?s?) ile birle?tirilebilirler.
Elastomer membranlar Butil, EPDM, Neopren ve di?er polimerlerdir.
Termoplastikler
Termoplastikler üretim esnas?nda çarpraz ba? olu?mamas? ve moleküllerin vülkanize olmamas? ile elastomerlerden ayr?l?r. Termoplastiklerin kimyasal yap?s? gere?i malzemeler ?s? veya özel kaynak solüsyonu ile birle?tirilebilir.
PVC, tek kat membran piyasas?nda büyük yüzde ile pazara hükmetmektedir. PVC, endüstrideki popülaritesini PVC membranlar?n üstün performans?na ve üreticiler taraf?ndan s?k s?k yap?lan kalite kontrol testlerine borçludur. PVC membranlar ultraviole ???nlara, ozona, ?s?sal eskimeye ve dü?ük s?cakl?klara yüksek dayan?kl?l?k gösterir. Çe?itli geni?liklerde üretilen PVC membranlar, h?zl? monte edilir ve i?çilikten tasarruf sa?lar.
Termoplastik memabranlar EVA(etylene vinyl acetate coplymer), ECB(etylene-copolymer bitumen), PE(polyetylene), PP(polypropylene), PEC(polyetylene) ve PVC(polyvinyl chloride) dir.
Modifiye bitümlü membranlar
Modifiye bitümlü membranlar ço?unlukla bitümlü kökenli likit ürünlerle tek kat sistemlerin aras?nda geçi? ürünü olarak kabul edilirler. Bu malzemeler kompozit ürünlerdir, çe?itli katk?lar, plastik film, polyester yada camtülü ta??y?c? keçe ve bitüm içerirler. Güçlendirme malzemesi bir yüzeye lamine olabilir veya modifiye bitümlü membran?n içinde yer alabilir.
Styrene butadiene styrene(SBS) veya atactic polypropylene(APP) isimli katk?lar esnekli?i ve elastisiteyi sa?lar. Ayn? zamanda yap??ma kuvvetini, yüksek s?cakl?klarda ve sertlikte akma dayan?m?n? iyile?tirirler. Modifiye bitüm terimi de?i?tirici katk?lara ve kullan?lan sa?lamla?t?r?c? donat?lara ba?l? olarak çok geni? bir malzeme aral???n? kapsar.
Modifiye bitümlü membranlar Avrupa ve Amerika’da 2 kat olarak uygulanan sistemlerdir. Bu yüzden in?aat sektöründe tek kat uygulanan bir malzeme olarak kabul edilmemektediler.
Uygulama Yöntemleri
Tek kat sistemlerin yeni yap?larda ve mevcut çat? onar?mlar?nda kullan?lan birçok çe?itleri mevcuttur:
Serbest serim veya üzeri çak?ll?, tam veya k?smen yap??t?r?lm??, mekanik olarak tespit edilmi?, ve ters çat? sistemi. Çat?n?n e?imi, ta??y?c? konstrüksiyon, kimyasallarla temas durumu ve iklimsel ?artlar gibi etkenler hangi sistemin kullan?laca??n? seçerken dikkate al?nmal?d?r.
Balastl? Sistem.
Balastl? sistem günümüzde en çok kullan?lan sistemdir.Çat?n?n bütününü olu?turan bile?enlerden ?s? yal?t?m? ve membran ta??y?c? konstrüksiyonun üzerine serbest serilir ve balast?n a??rl??? sayesinde yerinde kal?r. Kullan?lan balast genellikle yakla??k çap? 2,5 cm olan dere çak?l?d?r.
Membran?n ta??y?c? konstrüksiyondan ayr?lmas? ile çat?n?n ba??ms?z hareketine izin vermesi ve dü?ük montaj maliyeti bu sistemin ba?l?ca iki büyük avantaj?d?r.
Bununla birlikte, çak?l a??rl??? mevcut konstrüksiyona ek yük gelmesine neden olur ki, her çat? buna dayanacak ?ekilde dizayn edilmi? olmayabilir. Balastl? sistem seçilmeden önce karar verecek ki?i yap?n?n strüktürel ?artlar?ni de?erlendirmeli ve yerle?tirilecek balast a??rl???na dayan?kl?l???n? teyit etmelidir: 50-75 kg/m2.
Tam Yap??t?rmal? Sistem.
Bu sistem e?imli çat?lar kadar, balastl? sistemin getirece?i yüke dayanamayacak çat?lar için de idealdir. Membran özel yap??t?r?c?larla temas etti?i alt katmana tamamen yap??t?r?l?r. Tam yap??t?rmal? sistem hafiftir, denetlemesi ve bak?m? kolayd?r ve çe?itli renklerde seçenekler sunar.
Tam yap??t?rmal? sistemler genelde en pahal? tek kat sistemlerdir. Yap??t?r?c? maliyeti müteahhitin fiyat?na önemli bir etki yapabilir. Kendinden yap??kanl? sistemler bu tür uygulamalarda daha çok tercih edilmektedir.
Mekanik Tespitli Sistem.
Mekanik tespitli sistemler hafif olmas?n?n avantaj?n? sunarlar. Membran alt?ndaki katman?n üzerine serbest olarak serilir, sonras?nda üreticinin önerdi?i mekanik tespit elemanlar? ile alt?ndaki kata tespit edilir. Mekanik tespitli sistemlerin birçok çe?idi vard?r. En popüler sistemler direkt alt katmana ba?lanan, alt katman? delen sistemlerdir.
Mekanik tespitli sistemlerin bir dezavantaj?, rüzgar kuvvetlerinin membran? kald?rmas? ve kabartmas? ile ba?lant? noktalar?nda ortaya ç?kan gerilmedir. Bu gerilmeleri kar??lama amac?yla yap?lan rüzgar yükü hesaplama ve tespit noktalar?n?n belirlenmesi gibi teknik hizmetler firmalar aras?ndaki temel farkl?l?klar? olu?turmaktad?r.
Ters çat? sistemi.
Ters çat? sistemi geleneksel balastl? tipin bir çe?itidir. Bu sistemde, membran ?s? yal?t?m?n?n alt?nda yer al?r, ve balast ?s? yal?t?m?n üzerindeki keçenin üstünde yer al?r. Yal?t?m ve balast membran? güne? ?????n?n etkilerinden korur, ve s?cakl?k dalgalanmalar?n? ve termal ?oklar? azalt?r. Ters çat?lar a??r? rüzgarl? bölgelerde geleneksel tiplere göre daha fazla balasta ihtiyaç duyarlar. Yaya sirkülasyonu bekleniyorsa bu tip çat?lar çok iyi bir performans gösterecektir.
Tek Kat Membranlar?n Gelece?i
?statistikler tek kat membranl? çat?lar?n uzun vadeli d?? etkenlere maruz kald???nda iyi bir performans gösterdi?ini belirtmektedir. Dünyan?n baz? bölgelerinde tek kat membranlar?n % 70-80’ lara varan oranlardaki sektör egemenli?i bu geli?im ve ilerlemenin en temel kan?t?n? te?kil etmektedir.
Günümüzün membranlar?n? geli?tiren bu teknoloji ku?kusuz ilerlemeye devam edecek ve daha fazla mimar, müteahhit, bina sahibi tek kat membranlar?n say?s?z avantajlar?n? ke?fedecektir.
· R-de?eri: Malzemenin ?s? ak?? direnç ölçüsü. R-de?erinin yüksek olmas? daha iyi yal?t?m sa?lar.
Derleyen: M.Naz?m YAVUZ
Tamer ÜLER – Mimar (?.T.Ü.)
Multiplan Yal?t?m Sistemleri A.?.
